Gebruikt je team ChatGPT, Copilot of een andere AI-tool voor het werk? Dan vraagt de AI Act om AI-geletterdheid: je zorgt dat je mensen weten wat ze doen. Hier lees je wat de wet vraagt en hoe je dat regelt.
Wat is AI-geletterdheid?
AI-geletterdheid betekent dat je mensen genoeg weten van AI om het verstandig te gebruiken. Ze snappen wat AI goed kan, waar het fout gaat en welke risico's er zijn. Sinds 2 februari 2025 moet een bedrijf dat AI gebruikt daar maatregelen voor nemen. Dat staat in artikel 4 van de Europese AI-verordening, ook wel de AI Act.
Het gaat niet om programmeren. Een medewerker hoeft niet te weten hoe een taalmodel is gebouwd. Hij moet wel weten dat AI zich kan vergissen, dat je geen klantgegevens zomaar invoert en dat hij het antwoord zelf moet controleren.
Let op: dit artikel is geen juridisch advies. We leggen uit wat officiële bronnen zeggen, in gewone taal. Twijfel je over jouw situatie? Vraag dan een jurist.
Wat zegt artikel 4 van de AI Act?
Artikel 4 geldt voor twee soorten organisaties. Aanbieders zijn bedrijven die AI-systemen maken of op de markt brengen. Gebruiksverantwoordelijken zijn organisaties die AI gebruiken voor hun werk. Bijna elk mkb-bedrijf dat AI inzet, valt in die tweede groep.
Zij moeten maatregelen nemen om de AI-geletterdheid van hun mensen te bevorderen. Dat gaat om personeel, maar ook om anderen die namens het bedrijf met AI werken. Denk aan een uitzendkracht of een vaste freelancer.
De wet zegt niet precies welke maatregelen. Je kijkt naar de kennis en ervaring van je mensen en naar waarvoor je AI gebruikt. Hoe groter het risico, hoe meer kennis er nodig is. Dat schrijft de Autoriteit Persoonsgegevens in haar handreiking uit februari 2025.
Wat is er in 2026 veranderd?
In 2026 is de AI Act op een aantal punten aangepast. Dat gebeurde met een Europees pakket dat de digitale omnibus heet. Volgens de vragen en antwoorden van de Europese Commissie blijft AI-geletterdheid een plicht voor bedrijven. De wet schrijft geen vast niveau voor. De EU en de lidstaten moeten bedrijven helpen, met name het mkb.
Sinds 2 augustus 2026 mogen toezichthouders in de lidstaten controleren en handhaven. Een boete is mogelijk, maar moet in verhouding staan tot de overtreding. De Europese Commissie noemt als voorbeeld een incident dat komt door gebrek aan uitleg of training.
In Nederland is de Autoriteit Persoonsgegevens de coördinerende toezichthouder op algoritmes en AI. De Nederlandse wet die het toezicht precies regelt, is nog in voorbereiding.
AI Act voor het mkb: wat moet je praktisch doen?
De Autoriteit Persoonsgegevens beschrijft vier stappen. Wij hebben ze vertaald naar een bedrijf met 5 tot 50 medewerkers.
Breng in kaart welke AI je gebruikt
Maak een lijst van alle AI-tools in je bedrijf. Vergeet de losse accounts niet die medewerkers zelf hebben aangemaakt. Noteer per tool wie hem gebruikt en waarvoor.
Bepaal per rol wat iemand moet weten
Een medewerker die AI gebruikt voor social posts heeft andere kennis nodig dan iemand die er klantdossiers mee samenvat. Kijk naar het risico van elke toepassing.
Train je mensen en maak afspraken
Geef een training die past bij het werk. Leg de afspraken vast in een kort AI-beleid: wat mag wel, wat mag niet en wie je belt bij twijfel.
Kijk regelmatig of het werkt
AI verandert snel. Kijk elk jaar of je afspraken nog kloppen, en train nieuwe collega's. Houd bij wat je hebt gedaan.
Checklist AI-geletterdheid voor het mkb
Loop deze lijst na. Kun je bij elk punt 'ja' zeggen? Dan heb je een goede basis.
- We weten welke AI-tools er in ons bedrijf worden gebruikt, ook de gratis versies.
- Per tool weten we wie hem gebruikt en waarvoor.
- Iedereen die AI gebruikt, weet dat AI fouten kan maken en dat je de uitkomst controleert.
- We hebben afgesproken welke gegevens niet in een AI-tool mogen, zoals klantgegevens of medische informatie.
- We hebben een kort AI-beleid op papier, en iedereen kent het.
- Nieuwe collega's krijgen uitleg over AI bij hun start.
- Mensen die AI gebruiken voor belangrijke beslissingen, hebben extra uitleg gehad.
- We houden bij welke trainingen en uitleg we hebben gegeven.
- Eén persoon is verantwoordelijk voor AI in ons bedrijf.
- We kijken minstens één keer per jaar of alles nog klopt.
Wat moet wel, en wat hoeft niet?
Dit hoeft niet
- Een certificaat of diploma voor je medewerkers
- Een examen of toets voor iedereen
- Een vast aantal uren training
- Een aparte AI-officer in een klein bedrijf
Dit is wel verstandig
- Uitleg die past bij het werk van elke medewerker
- Duidelijke afspraken over wat wel en niet mag
- Bijhouden wat je hebt gedaan
- Elk jaar opnieuw kijken
Een voorbeeld: AI-geletterdheid op een accountantskantoor
Dit is een verzonnen voorbeeld, om te laten zien hoe het eruit kan zien.
Stel: een accountantskantoor met twaalf medewerkers. De assistenten gebruiken ChatGPT voor mails aan klanten. Twee adviseurs laten AI lange stukken samenvatten. Niemand heeft afspraken gemaakt over wat wel en niet mag.
Het kantoor maakt eerst een lijst van de tools. Daarna volgt het hele team een korte workshop. De assistenten en de adviseurs krijgen daarna elk een training die past bij hun werk. Voor de adviseurs gaat het vooral over privacy en het controleren van samenvattingen. Alles komt in een AI-beleid van één A4. Eén partner wordt aanspreekpunt en kijkt elk jaar of het nog klopt.
Zo helpen we je met AI-geletterdheid
Een AI-training moet passen bij het werk dat je mensen echt doen. Algemene theorie blijft niet hangen. Daarom werken we met voorbeelden uit jouw bedrijf en jouw tools.
In de AI-training voor medewerkers leert je team verstandig en veilig met AI werken, per rol. We helpen je met een kort AI-beleid. Je krijgt een overzicht van wie welke training heeft gevolgd. Wil je eerst een korte start voor het hele team? Kies dan een AI-workshop op locatie.
Wil je weten waar AI in je bedrijf nog meer kan helpen? Begin dan met een AI-scan. Weet je nog niet goed wat een AI-agent is? Lees dan eerst wat een AI-agent is.
Vragen over AI-geletterdheid en de AI Act
Is AI-geletterdheid verplicht?
Ja, als je bedrijf AI gebruikt voor het werk. Sinds 2 februari 2025 vraagt artikel 4 van de AI Act dat je maatregelen neemt om de AI-geletterdheid van je mensen te bevorderen. De wet schrijft geen vast niveau en geen verplichte cursus voor.
Geldt dit ook als we alleen ChatGPT gebruiken?
Ja. Gebruik je een AI-tool voor je werk, dan ben je gebruiksverantwoordelijke. Dat geldt ook voor ChatGPT, Copilot of Gemini. Alleen privégebruik valt erbuiten.
Moeten mijn medewerkers een certificaat halen?
Nee. Volgens de Europese Commissie is een certificaat niet nodig. Het is wel verstandig om bij te houden welke training of uitleg je hebt gegeven.
Wat gebeurt er als ik niets doe?
Sinds 2 augustus 2026 mogen toezichthouders handhaven. In Nederland moet de wet die dat regelt nog worden vastgesteld. Een boete moet in verhouding staan tot de overtreding. Het grootste risico is een fout door AI waarbij blijkt dat niemand uitleg had gekregen.
Geldt het ook voor freelancers die voor mij werken?
Ja, als ze namens jouw bedrijf met AI werken. De wet spreekt over personeel en andere personen die namens jou AI gebruiken.
Wie houdt in Nederland toezicht?
De Autoriteit Persoonsgegevens is de coördinerende toezichthouder op algoritmes en AI. Welke toezichthouder wat precies doet, legt een Nederlandse wet nog vast.
Hoe vaak moet ik mijn team trainen?
Daar staat geen vaste regel voor. AI verandert snel, dus kijk minstens één keer per jaar of je kennis en afspraken nog kloppen. Geef nieuwe collega's uitleg bij hun start.
Regel AI-geletterdheid in je team
Met een praktische AI-training weet je team wat wel en niet mag, en heb je vastgelegd wat je hebt gedaan. We komen bij je op kantoor in Alkmaar en de rest van Noord-Holland.